Những vế thách đối hóc búa – Phần 1

Chồng yêu chồng quí, quí chồng ắt được chồng yêu (thứ nhất, quí chồng chưa hẳn được chồng yêu; thứ nhì, hai chứ chồng yêu đều cùng nghĩa, không khác nghĩa như hai chữ vợ cả);
Tết thường là dịp nói chuyện văn chương, trong đó có những câu đối và những vế thách đối làm đau đầu tao nhân mặc khách. Thách đối vốn dễ hơn đối lại – chẳng thế từng có câu Xuất đối dị, đối đối nan, thỉnh tiên sinh tiên đối. (Ra câu đối dễ, đối lại khó, xin mời tiên sinh đối trước). Trong các giai thoại về câu đối của nước ta không thiếu những vế thách hóc búa mà cho mãi đến nay vẫn chưa có vế đối hoàn chỉnh (Xin chỉ nêu những câu thuần túy Việt Nam, vì trong các giai thoại có không ít câu đối của Trung Hoa được xen lẫn, gán mác “made in Việt Nam”). Về thách đố hóc búa xưa nhất của nước ta đến nay vẫn chưa có câu đối lại hoàn chỉnh có lẽ là Da trắng vỗ bì bạch (mặc dù đã có khá nhiều câu đối “tạm được” như Rừng sâu mưa lâm thâm, Vảy mới nổi lân tân, hoặc kém hơn chút đỉnh như Trời xanh màu thiên thanh, Nhà vàng ngồi đường hoàng…). Tương truyền đây là vế ra của bà chúa thơ nôm Hồ Xuân Hương, thách Trạng Quỳnh. Trạng Quỳnh mà còn chạy mặt huống hồ…! Cái khó trong câu không chỉ ở chỗ bì nghĩa là da, bạch nghĩa là trắng, mà còn ở chỗ bì bạch là âm tượng thanh của tiếng vỗ trên da. Tất cả những vế đối, cho đến nay, chưa toát lên nổi nghĩa tượng thanh này. Cùng thời gian với câu thách trên, còn một vế thách nữa cũng khiến ai nấy đều chào thua, nghe đồn tác giả cũng là bà Hồ Xuân Hương hay Đoàn Thị Điểm gì đó. Đó là câu Thằng cậy ngồi trên cây thị tai đỏ hồng hồng. Một câu có tới ba thứ cây (cậy, thị, hồng) thì quả là khó thật! Một vế thách khác, không rõ tác giả, cũng thuộc loại “siêu khó” (trước 1975, báo giới Sài Gòn từng nhắc lại để thách đố có thưởng, nhưng không ai có thể đưa ra vế đối hoàn chỉnh), là câu Vợ cả, vợ hai, hai vợ đều là vợ cả. Hai chữ vợ cả hoàn toàn khác nghĩa, thêm đảo ngữ vợ hai và hai vợ hỏi không khó sao được! (Khi đó, tôi nhó vế đối “được coi khá nhất” là Con nuôi, con đẻ, đẻ con không bằng nuôi con – rõ ràng kém hẳn về thách cả về ý nghĩa lẫn âm bằng trắc). Cũng có một lô một lốc vế đối khác, nhưng xem ra đều không chỉnh, như Chồng yêu chồng quí, quí chồng ắt được chồng yêu (thứ nhất, quí chồng chưa hẳn được chồng yêu; thứ nhì, hai chứ chồng yêu đều cùng nghĩa, không khác nghĩa như hai chữ vợ cả); hoặc Văn chương văn học, học văn phải trọng văn chương (cũng vậy, hai chữ văn chương đều cùng nghĩa); hoặc Con nhiều con ít, ít con hơn hẳn con nhiều, v.v… và v.v… Báo giới Sài Gòn cũ cũng từng nhắc lại một vế thách khác khó không kém để “chư quân tử” trổ tài, đó là câu Cây xương rồng, trồng đất rắn, long lại hoàn long. Hết rồng, đến rắn, lại còn long nghĩa là rồng cùng nằm trong câu, kết quả ai nấy đều ngả mũ. Ở Huế, thời Tự Đức, có hai vế thách cũng rất khó: Không vô trong nội nhớ hoài và Nửa đêm đi bán giạ (đồng âm với dạ) hành. Mỗi câu đều gồm sáu từ, với ba từ tiếng Việt và ba từ tiếng Hán đồng nghĩa. Hồi đầu những năm 1960, tôi nhớ tại Đa Kao, Sài Gòn, có tiệm chè Hiển Khánh (sau dọn về đường Phan Đình Chiểu). Chủ tiệm vốn thích văn thơ nên treo trên tường rất nhiều thơ vịnh các loại chè đậu xanh đánh, thạch trắng, hạt sen… thường là bốn câu hoặc lục bát hoặc thất ngôn tứ tuyệt, tuy không hay lắm nhưng cũng không đến nỗi tệ. Nghe nói chủ tiệm có ra vế thách, giao hẹn nếu ai đối được sẽ đãi ăn chè tại tiệm không lấy tiền suốt nửa năm. Vế thách như sau: Ba ba nấu nồi ba, cửu cửu thành tam chưa chín. Giới sinh viên Sài Gòn như bọn tôi khi ấy cố nghĩ cho ra câu đối để ăn được chè cho đã.

19/07/2016 , Quang Hùng – Kiến Thức Ngày Nay – 10.01.2006

Gửi bình luận

Tên của bạn *
Email *
Cảm nhận *

Xem thêm các bài liên quan